Venantius Fortunatus carminum libri 3

Permalink: https://www.mqdq.it/texts/VEN_FORT|carm|003

Quamuis pigra mihi iaceat sine fomite lingua

Nec ualeam dignis reddere digna uiris,

Attamen, alme pater, Christi uenerande sacerdos

Eufroni, cupio soluere parua tibi.

Debeo multa quidem, sed suscipe pauca libenter:

Sit ueniale precor quod tuus edit amor.

Ecclesiae lampas sub te radiante coruscat,

Lumine pontificis fulget ubique fides;

Gratia praecellens sincero in pectore uernat,

Quo nullus dolus est, Israhelita uires;

Immaculata tibi feliciter actio currit:

Vt penetres caelos, haec uia pandit iter.

Dulcia conloquii sine fuco dicta refundis:

Non sic mella mihi quam tua uerba placent;

Quidquid habet sensus, hoc lingua serena relaxat:

Pectore sub uestro fraus loca nulla tenet,

Qui sine felle manes in simplicitate columbae,

Nec serpens in te dira uenena fouet.

Aduena si ueniat, patriam tu reddis amatam

Et per te proprias hic habet exul opes;

Si quis iniqua gemit, tristis hinc nemo recedit.

Sed lacrimas remouens laetificare facis.

Martinus meritis hac uos in sede locauit:

Dignus eras heres qui sua iussa colis.

Ille tenet caelum largo dans omnia uoto:

Iunctus eris Christo hunc imitando uirum.

Non perit hic uestrum qui grex ad ouile recurrit,

Candida nec spinis uellera perdit ouis,

Non lupus ore rapit praedam pastore uigente,

Sed fugit exclusus non lacerando greges.

Haec tibi lux maneat longos, uenerande, per annos

Atque futura dies lucidiora ferat.

Si ueniant linguae pariter Graeca atque Latina,

Pro meritis nequeunt soluere cuncta tuis.

Laudibus obsessus, uotis uenerandus haberis,

Felix, qui sensus luce perennis eris.

Fida salus patriae, Felix spe nomine corde,

Ordo sacerdotum quo radiante micat,

Restituis terris quod publica iura petebant,

Temporibus nostris gaudia prisca ferens.

Vox procerum, lumen generis, defensio plebis

Naufragium prohibes hic ubi portus ades.

Actor apostolicus qui iura Britannica uincens,

Tutus in aduersis, spe crucis arma fugas.

Viue decus patriae, fidei lux, auctor honoris,

Splendor pontificum, noster et orbis amor.

Cum Salomon coleret generosi encaenia templi,

Israhel electos fecit adesse uiros:

Leuitas proceres pueros iuuenesque senesque

Vndique certatim regia pompa trahit.

Mactantur uituli, tauri iugulantur ad aras

Et populi in uotis gaudia caedis erant.

Nunc uero adsurgit ritu placitura beato

Tempore decurso iustior ara deo:

Prospera quae populis Felix modo festa ministrans

Exsuperat rebus gesta priora nouis.

Conuocat egregios sacra ad sollemnia patres,

Quo stat uera salus et fugit umbra uetus;

Docti claue Petri caelos aperire petenti

Ac monitis Pauli noscere clausa poli.

Ne lupus intret oues neu morbus inulceret agnos

Hinc sunt custodes, inde medella gregis;

Quorum uox refluens populo de fonte salutis,

Vt bibat aure fidem, porrigit ore salem.

Inter quos medios Martini sede sacerdos

Eufronius fulget metropolita sacer;

Plaudens in sancta fratrum coeunte corona

Et sua membra uidens fortior exstat apex:

Laetius inde caput, quia sunt sua uiscera secum,

Ecclesiae iuncto corpore crescit honor.

Domitianus, item Victorius, ambo columnae,

Spes in utrisque manens pro regionis ope.

Domnulus hinc fulget meritis, Romacharius inde,

Iure sacerdotii cultor uterque dei.

En spectata diu, data nunc memoranda per aeuum,

Votis plena piis fulget in urbe dies,

In qua promeruit sua gaudia cernere pastor

Officioque sacro reddere uota deo;

Tempore qui longo aduentu pendebat in isto

Despiciens aliud (hoc erat omnis amor),

Omnia tuta timens suspecto in tramite uitae,

Ne prius iret iter quam daret ista deo;

Saepius occultans suspiria lassa trahebat,

Cederet ut dominus hoc properare decus;

Anxius incerto curarum fasce laborans

Dum uotum spectat, pondera tempus erant.

Sed iam festus adest, soluatur sarcina curae,

Laetitiae cumulus triste repellat onus.

Prospera dans populis et gaudia larga per urbem

Felix felici cum grege pastor age.

Hinc te pontifices circumdant, inde ministri:

Cingit te totum hinc honor, inde fauor.

Clericus ecce choris resonat, plebs inde choraulis:

Quisque tuum uotum qua ualet arte canit.

Tarda fuere tibi, quia fit mora semper amanti;

Res sublimis enim tarda, sed ampla uenit.

Nunc domini laudes inter tua classica canta

Et trinitatis opem machina trina sonet.

Adde medullata in templis holocausta sacerdos;

Quo diuturna mices hostia pura deo.

Siderei montes, speciosa cacumina Sion,

A Libano gemini flore comante cedri,

Caelorum portae, lati duo lumina mundi:

Ore tonat Paulus, fulgorat arce Petrus.

Inter apostolicas radianti luce coronas

Doctior hic monitu, celsior ille gradu.

Per hunc corda hominum reserantur et astra per illum:

Quos docet iste stilo, suscipit ille polo.

Pandit iter caeli hic dogmate, clauibus alter:

Est uia cui Paulus, ianua fida Petrus.

Hic petra firma manens, ille architectus habetur:

Surgit in his templum, quo placet ara deo.

Vno fonte pares medicata fluenta rigantes

Restingunt auidam dulce liquore sitim.

Fortia bella gerens quisquis cupit astra tenere,

Rex dedit hos proceres militis esse duces.

Gallia, plaude libens, mittit tibi Roma salutem:

Fulgor apostolicus uisitat Allobrogas;

A facie hostili duo propugnacula praesunt,

Quos fidei turres urbs caput orbis habet.

Hi radiant oculi pretioso in corpore Christi,

Lumine qui proprio cetera membra regunt.

Munere Felicis caeli cape, Gallia, fruges

Pontificisque tui uota beata cole,

Cuius castus amor dedit hanc in honore superno

Ecclesiae nuptae dote perenne domum.

Vertice sublimi patet aulae forma triformis,

Nomine apostolico sanctificata deo.

Quantum inter sanctos meritum supereminet illis,

Celsius haec tantum culmina culmen habent.

In medium turritus apex super ardua tendit

Quadratumque leuans crista rotundat opus.

Altius, ut stupeas, arce ascendente per arcus

Instar montis agens aedis acumen habet.

Illic expositas fucis animantibus artus

Viuere picturas arte reflante putas.

Sol uagus ut dederit per stagnea tecta colorem,

Lactea lux resilit, cum rubor inde ferit.

Ire redire uides radio crispante figuras

Atque lacunar agit quod maris unda solet.

Fulgorem astrorum meditantur tecta metallo,

Et splendore suo culmina sidus habent.

Luna coronato quotiens radiauerit ortu,

Alter ab aede sacra surgit ad astra iubar.

Si nocte inspiciat hanc praetereundo uiator,

Et terram stellas credit habere suas.

Tota rapit radios, patulis oculata fenestris,

Et quod mireris hic foris, intus habes.

Tempore quo redeunt tenebrae, mihi dicere fas sit,

Mundus habet noctem, detinet aula diem.

Dextera pars templi meritis praefulget Hilari,

Compare Martino consociante gradum.

Gallia sic proprios dum fudit ubique patronos,

Quos hic terra tegit, lumina mundus habet.

Altera Ferreoli pars est, qui uulnere ferri

Munere martyrii gemma superba nitet.

Obtulit haec Felix, ut sit magis ipse sacerdos,

Christe, tuum templum, qui tibi templa dedit.

Illuxit festiua dies, me gaudia cogunt,

Vt quod plebs poterat, solus amore loquar.

Vltima quamuis sit regio Armoricus in orbe,

Felicis merito cernitur esse prior.

Miserunt similes Oriens et Gallia sortes:

Illa micat radiis solis et ista tuis;

Nam splendore nouo sua munera quisque ministrat:

Tu fers Oceano lumen et ille rubro;

Denique si sensus clara pro lampade fulget,

Ingenium uestrum luminis instar habet.

Maxima progenies titulis ornata uetustis,

Cuius et a proauis gloria celsa tonat:

Nam quicumque potens Aquitanica rura subegit,

Extitit ille tuo sanguine luce parens.

Germinis antiqui uenerabile culmen in orbe,

Laudibus in cuius militat omne decus,

Flos generis, tutor patriae, correctio plebis,

Eloquii flumen, fons salis, unda loquax,

Semita doctrinae, ius causae, terminus irae,

Cuius in ingenium hic noua Roma uenit

(Illic quod poterat per plures illa docere,

Te contenta suo Gallia ciue placet),

Ornamenta geris gemino fulgentia dono,

Et te concelebrant hinc opus, inde genus.

Sed qui terrena de nobilitate nitebas,

Ecclesiam nunc spe nobiliore regis.

Cuius ad ornatum bone cultor iugiter instans,

Vt iam multa deo splendida dona dares,

Nupsisti ecclesiae, felicia uota iugasti,

Hanc qui matronam dote potente reples;

Cuius in amplexu ducis sine crimine uitam,

Altera nec mulier corde recepta fuit.

Hanc oculis, animo retines et corde pudico:

Vnde tibi nupsit, castior inde manet.

Illa tibi prolem peperit, sed corpore uirgo,

Et populum gremio fudit amata tuo.

Ecce tuos natos diuina ex coniuge sumptos

Et modo te gaudent quos patris umbra tegit.

Proque salute gregis pastor per compita curris

Exclusoque lupo tuta tenetur ouis.

Insidiatores remoues uigil arte Britannos:

Nullius arma ualent quod tua lingua facit.

Tu quoque ieiunis cibus es, tu panis egenti:

Quae sibi quisque cupit, hic sua uota uidet.

Diuitias proprias in pauperis ore recondis,

Largas mendici uentre reponis opes.

Tempore quo ueniet Christus, tunc omnia uobis

Iudicis in facie sacculus iste refert.

Sit tibi fixa salus numerosos ampla per annos,

Perpetuo Felix nomine mente fide.

Tempora florigero rutilant distincta sereno

Et maiore poli lumine porta patet,

Altius igniuomum solem caeli orbita ducit,

Qui uagus Oceanas exit et intrat aquas;

Armatis radiis elementa liquentia lustrans

Adhuc nocte breui tendit in orbe diem.

Splendida sincerum producunt aethera uultum

Laetitiamque suam sidera clara probant.

Terra fauens uario fundit munuscula fetu

Cum bene uernales reddidit annus opes

Mollia purpureum pingunt uiolaria campum.

Prata uirent herbis et micat herba comis.

Paulatim subeunt stellantia lumina florum

Arridentque oculis gramina tincta suis.

Semine deposito lactans seges exilit aruis,

Spondens agricolae uincere posse famem.

Caudice desecto lacrimat sua gaudia palmes:

Vnde merum tribuat, dat modo uitis aquam.

Cortice de matris tenera lanugine surgens

Praeparat ad partum turgida gemma sinum.

Tempore sub hiemis foliorum crine reuulso

Iam reparat uiridans frondea tecta nemus:

Myrta salix abies corylus siler ulmus acernus

Plaudit quaeque suis arbor amoena comis.

Construitura fauos apes hinc aluearia linquens

Floribus instrepitans poplite mella rapit.

Ad cantus reuocatur aues, quae carmine clauso

Pigrior hiberno frigore muta fuit.

Hinc filomela suis adtemperat organa cannis

Fitque repercusso dulcior aura melo.

Ecce renascentis testatur gratia mundi

Omnia cum domino dona redisse suo.

Namque triumphanti post tristia Tartara Christo

Vndique fronde nemus, gramina flore fauent.

Legibus inferni oppressis super astra meantem

Laudant rite deum lux polus arua fretum;

Qui crucifixus erat deus ecce per omnia regnat,

Dantque creatori cuncta creata precem.

Salue, festa dies, toto uenerabilis aeuo,

Qua deus infernum uicit et astra tenet,

Nobilitas anni, mensum decus, arma dierum,

Horarum splendor, scripula, puncta fouens.

Hinc tibi silua comis plaudit, hinc campus aristis,

Hinc grates tacito palmite uitis agit.

Si tibi nunc auium resonant uirgulta susurro,

Has inter minimus passer amore cano.

Christe, salus rerum, bone conditor atque redemptor,

Vnica progenies ex deitate patris,

Irrecitabiliter manans de corde parentis,

Verbum subsistens et penetrare potens,

Aequalis concors socius, cum patre coaeuus,

Quo sumpsit mundus principe principium:

Aethera suspendis, sola congeris, aequora fundis,

Quaeque locis habitant quo moderante uigent,

Qui genus humanum cernens mersisse profundo,

Vt hominem eriperes es quoque factus homo;

Nec uoluisti etenim tantum te corpore nasci,

Sed caro quae nasci, pertulit atque mori:

Funeris exequias pateris uitae auctor et orbis,

Intras mortis iter dando salutis opem.

Tristia cesserunt infernae uincula legis

Expauitque chaos luminis ore premi;

Depereunt tenebrae Christi fulgore fugatae

Et tetrae noctis pallia crassa cadunt.

Pollicitam sed redde fidem, precor, alma potestas:

Tertia lux rediit, surge, sepulte meus.

Non decet, ut humili tumulo tua membra tegantur,

Neu pretium mundi uilia saxa premant.

Indignum est, cuius clauduntur cuncta pugillo,

Vt tegat inclusum rupe uetante lapis.

Lintea tolle, precor, sudaria linque sepulchro:

Tu satis es nobis et sine te nihil est.

Solue catenatas inferni carceris umbras

Et reuoca sursum quidquid ad ima ruit.

Redde tuam faciem, uideant ut saecula lumen,

Redde diem qui nos te moriente fugit.

Sed plane implesti remeans, pie uictor, ad orbem:

Tartara pressa iacent nec sua iura tenent;

Inferus insaturabiliter caua guttura pandens,

Qui rapuit semper, fit tua praeda, deus:

Eripis innumerum populum de carcere mortis

Et sequitur liber quo suus auctor adit;

Euomit absorptam trepide fera belua plebem

Et de fauce lupi subtrahit agnus oues.

Hinc tumulum repetens, post Tartara carne resumpta,

Belliger ad caelos ampla tropaea refers:

Quos habuit poenale chaos, iam reddidit in te,

Et quos mors peteret, hos noua uita tenet.

Rex sacer, ecce tui radiat pars magna triumphi,

Cum puras animas sancta lauacra beant:

Candidus egreditur nitidis exercitus undis

Atque uetus uitium purgat in amne nouo;

Fulgentes animas uestis quoque candida signat

Et grege de niueo gaudia pastor habet.

Additur hac Felix consors mercede sacerdos,

Qui dare uult domino dupla talenta suo.

Ad meliora trahens gentili errore uagantes,

Bestia ne raperet, munit ouile dei.

Quos prius Euua nocens infecerat, hos modo reddit

100

Ecclesiae pastos ubere, lacte, sinu,

Mitibus alloquiis agrestia corda colendo:

Munere Felicis de uepre nata seges.

Aspera gens, saxo uiuens quasi more ferino:

Te medicante, sacer, belua reddit ouem.

105

Centeno reditu tecum mansura per aeuum

Messis abundantis horrea fruge reples.

Immaculata tuis plebs haec uectetur in ulnis,

Atque deo purum pignus ad astra feras.

Vna corona tibi de te tribuatur ab alto,

110

Altera de populo uernet adepta tuo.

10.

Cedant antiqui quidquid meminere poetae:

Vincuntur rebus facta uetusta nouis.

Includi fluuios si tunc spectasset Homerus,

Inde suum potius dulce replesset opus:

Cuncti Felicem legerent modo, nullus Achillem,

Nomine sub cuius cresceret artis honor;

Qui probus ingenio mutans meliore rotatu

Currere prisca facis flumina lege noua.

Aggere composito remouens in gurgite lapsum

Quo natura negat cogis habere uiam.

Erigis hic uallem, subdens ad concaua montem,

Et uice conuersa haec tumet, ille iacet.

Altera in alterius migrauit imagine forma:

Mons in ualle sedet, uallis ad alta subit.

Quo fuit unda fugax, creuit pigro obice terra,

Et quo prora prius, huc modo plaustra meant.

Collibus aduersis flexas super inuehis undas

Et fluuium docilem monte uetante trahis.

Qua rapidus flueret, ueniens celer amnis obhaesit

Et subito nato colle retorsit iter.

Quae prius in praeceps ueluti sine fruge rigabant,

Ad uictum plebis nunc famulantur aquae.

Altera de fluuio metitur seges orta uirorum,

Cum per te populo parturit unda cibum.

Qualiter incertos hominum scis flectere motus

Qui rapidos fontes ad tua frena regis?

Stet sine labe tibi, Felix, pia uita per aeuum,

Cuius ad imperium transtulit unda locum.

11.

Splendor, apex fidei, uenerabile mente Niceti,

Totius orbis amor pontificumque caput,

Summus apostolico praecellens pastor ouili

Auxisti meritis quidquid honoris habes.

Diuino insistens operi terrena relinquis:

Cui moritur mundus, non moriture manes.

Vita breuis cunctis, sed non breuis illa beatis:

Cum bona non pereant, iure perennis eris.

Dum tibi restrictus maneas et largus egenis,

Quod facis in minimis te dare crede deo.

Captiuus quicumque redit sua limina cernens,

Ille lares patrios, tu capis inde polos.

Hic habet exul opem, ieiunans inuenit escas,

Qui uenit esuriens hinc satiatus abit.

Tristibus imponis curas purgando querellas,

Et sanat cunctos una medella uiros.

Pauperis hinc lacrimas desiccas gaudia praestans:

Qui prius ingemuit, uota salutis habet.

Te pascente greges numquam lupus abripit agnos:

Sunt bene securi quos tua caula tegit.

Templa uetusta dei reuocasti in culmine prisco

Et floret senior te reparante domus.

Hic populis longos tribuas pia uota per annos

Et maneas pastor, ne lacerentur oues.

12.

Mons in praecipiti suspensa mole tumescit

Et leuat excelsum saxea ripa caput:

Rupibus expositis intonsa cacumina tollit,

Tutus et elato uertice regnat apex.

Proficiunt colli quae uallibus arua recedunt:

Vndique terra minor uergit et iste subit:

Quem Mosella tumens, Rodanus quoque paruulus ambit,

Certanturque suo pascere pisce locum.

Diripiunt dulces alibi uaga flumina fruges:

Haec tibi parturiunt, Mediolane, dapes.

Quantum crescit aquis, pisces uicinius offert:

Exhibet hinc epulas, unde rapina uenit.

Cernit frugiferos congaudens incola sulcos,

Vota ferens segeti fertilitate graui.

Agricolae pascunt oculos de messe futura,

Ante metit uisu quam ferat annus opem.

Ridet amoenus ager, tectus uiridantibus herbis,

Oblectant animos mollia prata uagos.

Hoc uir apostolicus Nicetius ergo peragrans

Condidit optatum pastor ouile gregi:

Turribus incinxit ter denis undique collem,

Praebuit hic fabricam, quo nemus ante fuit.

Vertice de summo demittunt bracchia murum,

Dum Mosella suis terminus extet aquis.

Aula tamen nituit constructa cacumine rupis,

Et monti imposito mons erit ipsa domus.

Complacuit latum muro concludere campum,

Et prope castellum haec casa sola facit.

Ardua marmoreis suspenditur aula columnis,

Qua super aestiuas cernit in amne rates.

Ordinibus ternis extensaque machina creuit,

Vt, postquam ascendas, iugera tecta putes.

Turris ab aduerso quae constitit obuia cliuo,

Sanctorum locus est, arma tenenda uiris.

Illic est etiam gemino ballista uolatu,

Quae post se mortem linquit et ipsa fugit.

Ducitur irriguis sinuosa canalibus unda,

Ex qua fert populo hic mola rapta cibum.

Blandifluas stupidis induxit collibus uuas,

Vinea culta uiret quo fuit ante frutex.

Insita pomorum passim plantaria surgunt

Et pascunt uario floris odore locum.

Haec tibi proficiunt quidquid laudamus in illis,

Qui bona tot tribuis, pastor opime gregis.

13.

Gurgite caeruleo pelagus Mosella relaxat

Et mouet ingentes molliter amnis aquas;

Lambit odoriferas uernanti gramine ripas

Et lauat herbarum leniter unda comas.

Hinc dextra de parte fluit qui Salia fertur,

Flumine sed fluctus pauperiore trahit;

Hic ubi perspicuis Mosellam cursibus intrat,

Alterius uires implet et ipse perit.

Hoc Mettis fundata loco speciosa coruscans

Piscibus obsessum gaudet utrumque latus.

Deliciosus ager ridet uernantibus aruis;

Hinc sata culta uides, cernis at inde rosas.

Prospicis umbroso uestitos palmite colles,

Certatur uaria fertilitate locus.

Vrbs munita nimis, quam cingit murus et amnis,

Pontificis merito stas ualitura magis:

Vilicus, aetheriis qui sic bene militat armis,

Stratus humi genibus te leuat ille suis.

Vnde humilis terris te proicis, alme sacerdos,

Orando hinc patriae ducis ad astra caput;

Fletibus adsiduis acquiris gaudia plebi:

Pastoris lacrimis laetificantur oues.

Ictibus inualidis quamuis minitetur iniquus,

Tu quibus es murus, uulnera nulla timent,

Et licet incluso lupus insidietur ouili,

Te custode gregis nil ibi praedo nocet.

Oblectas populos uultu sine nube sereno

Cunctorumque animos gratia blanda fouet;

Si poscat nouus hospes opem, tu porrigis escas,

Inuenit et proprios ad tua tecta lares.

Dum satias querulum, magis obliuiscitur illas

Quas habet in patriis finibus exul opes.

Qui sua damna refert, gemitus subducis ab ore,

Gaudia restituens tristia cuncta fugas.

Protegis hinc nudos, illinc tu pascis egentes;

Nil tibi reddit inops, reddit amore deus.

Horrea praemittis melius quam condita seruans:

Quas sic diffundis dat paradisus opes.

Culmina templorum renouasti, Vilice cultor:

Cum ueniet dominus, stat labor ecce tuus.

Commissum uideo non suffodisse talentum,

Sed magis aptatum multiplicatur opus.

Longius extensos peragas tam digna per annos

Et maneat semper nomen, opime, tuum.

13a. 13a

Pastor opime gregis, cunctis tua pabula prosunt:

Qui satias animas, quam bene membra foues!

Sic auidos reddis conuiuas nectare lactis,

Vt scutella leuet quod cocleare solet.

13b. 13b

Currit ouis repetens a te sua pascua, pastor:

Qui cibus esse soles, da mihi panis opem.

13c. 13c

Vitibus intextis ales sub palmite uernat

Et leuiter pictas carpit ab ore dapes.

Multiplices epulas meruit conuiua tenere:

Aspicit hinc uuas, inde Falerna bibit.

13d. 13d

Retia uestra, pater, oneroso pisce redundant:

Apparet Petri uox meruisse uices.

14.

Carentine, decus fidei, deitatis amice,

Nomine de proprio care, perennis amor,

Pontificem pollens Agripina Colonia praefert,

Frugiferis agris digne colone dei.

Si uideas aliquos quacumque ex gente creatos,

Quamuis ignotos mox facis esse tuos.

Quos semel adfectu adstringis pietate paterna

Vlterius numquam dissociare potes;

Nec subito ueniens ueluti fugitiua recedit,

Sed concessa cito gratia fixa manet.

Verba dei complens sicut te diligis ipsum,

A te ita diligitur proximus omnis homo.

Vocis apostolicae sectator dignus haberis,

Quae caros animos praeposuit fidei.

Tranquillus placidus mitis, sine nube serenus,

Cui rabies mundi nil dominare potest,

Pectora cunctorum reficis dulcedine uerbi,

Laetificas uultu tristia corda tuo.

Pauperibus cibus es, sed et esurientibus esca,

Rite pater populi dando salutis opem.

Aurea templa nouas pretioso fulta decore;

Tu nites, unde dei fulget honore domus.

Maioris numeri quo templa capacia constent,

Alter in excelso pendulus ordo datur.

Sollicitat pia cura gregis, te, pastor opime,

Nil lupus ab stabulis quo uigilante rapit.

Tempora longaeuo teneas felicia tractu

Et per te domini multiplicentur oues.

15.

Actibus egregiis uenerabile culmen, Igidi,

Ex cuius meritis creuit honore gradus,

Subtrahor ingenio, compellor amore parato

Laudibus in uestris prodere pauca fauens.

Namque reus uideor tantis existere causis,

Si solus taceam quidquid ubique sonat.

Sed quamuis nequeam digno sermone fateri,

Da ueniam uoto me uoluisse loqui.

Exiit in mundo gestorum fama tuorum

Et meritis propriis sidus in orbe micas.

Clarior effulges quam Lucifer ore sereno

Ille suis radiis, tu pietate nites.

Nil lupus insidiis cauto subducit ouili

Te pastore sacro peruigilante gregem.

Facundo eloquio caelestia dogmata fundis,

Ecclesiae creuit te monitore domus.

Pontificis studio correctio plebis haberis;

Ne tenebrae noceant, semita lucis ades.

Cunctorum recreas animos dulcedine uerbi,

Qui satias epulis, pascis et ore greges.

Praecepta implentur: non solo pane cibamur;

Delicias capimus quas tua uerba ferunt.

Vt gaudet corpus cui mitior esca paratur,

Sic animae gaudent si tua lingua sonet.

Haeresis ira cadit forti te milite Christi,

Acquiris regi qui dedit arma tibi,

Qui purgas spinis agros sermone colente,

Et mundata deo surgit ubique seges.

Qui uenit huc exul tristis defessus egenus,

Hic recipit patriam te refouente suam.

Quae doluit tollis, gemitus in gaudia uertens,

Exilium remoues, reddis amore lares.

Pauper habere cibum, meruit quoque nudus amictum,

Inuenit hic semper, quae bona quisque cupit.

Consultum tribuis generaliter omnibus unum,

Qui populi pater es, tot pia rite regis.

Haec tibi uita diu domino tribuente supersit

Atque futura micet lucidiore die.

16.

Lux sincera animi, semper mihi dulcis Hilari,

Quamuis absentem quem mea cura uidet,

Cuius honestus amor tantum mea corda repleuit,

Vt sine te numquam mente uacante loquar:

Versibus exiguis mandamus uota salutis;

Quae dedit affectus sint tibi cara, precor.

17.

Curriculi genus est memorat quod Gallia raedam:

Molliter incedens orbita sulcat humum;

Exiliens duplici biiugo uolat axe citato

Atque mouet rapidas iuncta quadriga rotas.

Huc ego dum famulans comitatu iungor eodem

Et mea membra cito dum ueherentur equo,

Pontificisque sacri Bertechramni actus honore

Comprendente manu raptus in axe leuor.

Qualiter implumes fetus pia mater hirundo

Confouet et placide pinnula tensa tegit,

Sic bonitate potens, affectu diues opimo

In proprium pastor molle sedile locat.

Nec solum amplectens pia mens, sed diligit omnes,

Vnde magis populis unicus extat amor.

18.

Ardua suscepi missis epigrammata chartis

Atque cothurnato uerba rotata sofo.

Percurrens tumido spumantia carmina uersu

Credidi in undoso me dare uela freto:

Plana procellosos ructauit pagina fluctus

Et uelut Oceanas fonte refudit aquas.

Vix modo tam nitido pomposa poemata cultu

Audit Traiano Roma uerenda foro.

Quid si tale decus recitasses in aure senatus?

Strauissent plantis aurea fila tuis;

Per loca, per populos, per compita cuncta uideres

Currere uersiculos plebe fauente tuos.

Sed tamen in uestro quaedam sermone notaui

Culmine de ueteri furta nouella loqui;

Ex quibus in paucis superaddita syllaba fregit

Et pede laesa suo musica cloda gemit.

Nunc? uenerande pater, prece uoto uoce saluto,

Commendans animum supplice corde meum.

Sit tua uita diu, cuius modulante Camena

Cogimur optatis reddere uerba iocis.

19.

Praesul, honoris apex, generis fideique cacumen,

Cultor agri pollens, pastor opime gregis,

Cum mea terra manu meruit genitoris arari,

Reddatur nati uomere culta sui.

Nam pater, affectu dulci memorabilis orbi,

Me uobiscum uno fouit amore duos;

Corde parens, pastu nutrix, bonus ore magister

Dilexit coluit rexit, honesta dedit.

Ille pio studio sulcata noualia seuit:

Quod pater effudit hoc mihi semen ale.

20.

Quam bene iuncta decent, sacrati ut corporis agni

Margaritum ingens aurea dona ferant!

Cedant chrysolitis Salomonia uasa metallis:

Ista placere magis ars facit atque fides.

Quae data, Christe, tibi Felicis munera sic sint,

Qualia tunc tribuit de grege pastor Abel,

Et cuius tu corda uides, pietate coaeques

Siraptae merito quae dedit aera duo.

21.

Officiis intente piis, pater urbis Auite,

Gloria pontificum, noster et altus amor,

Per quem plebs, regio, peregrinus et hospes aluntur,

In quo cuncta capit quae sibi quisque cupit:

Ex opere immeritus merui pia dona patroni,

Ne minimam pascens immemor esses ouem.

Qui trahis ore greges aeterna ad pabula Christi,

Qualiter hinc uiuant est quoque cura tui.

Semper et absentes praesens tua protegit ala:

Quo pede non curris, munere totus ades.

Muneribus uestris Agnes * aut Radegundis

Multiplici orantes fomite uocis agunt.

Ad caelos penetranda seras, pater alte, talenta,

Quae centena suo tempore culta metas.

Per dominum regemque bonum precor, aulice praesul,

Vt Fortunati sis memor, alme, tui.

22.

Paruimus iussis, sacer ac uenerande sacerdos

Et pater, imperiis, dulcis Auite, tuis.

Garrulitate leui potius stridente cicuta

Quam placeat liquido nostra camena melo;

Sed tamen, ut ueniam tribuas, pietatis amator

Intende obsequium nec trutinato sophum.

Munere pro magno modicus haec paruula soluo:

Pensetur uotis, est cui lingua rudis.

22a. 22a

Virtutum quid celsa fides mereatur honoris,

Summe sacerdotum, dulcis Auite, probas,

Qui nectens animos cunctorum in amore beato

Post te, care pater, pectora capta trahis.

Sed tamen inter eos, tua quos dulcedo repleuit,

Promptus in affectu portio maior agor.

Lumen dulce meum, patriae uigor, altor egentum,

Spes peregrinorum, ductor honorque patrum,

Si mea uox iugi resonaret acumine carmen,

Laude minor loquerer, maior amore, pater;

Maxima sed nostri datur haec occasio uoti,

Vel memorare tuum nomen, opime, sacrum.

Commendantur item uestrae pietatis amori,

Agnes uoce humili cum Radegunde pari.

Larga salutiferos uigeat tibi uita per annos,

Nam tua quae fuerit fit mea, care, salus.

23.

Vrbs Vereduna, breui quamuis claudaris in orbe,

Pontificis meritis amplificata places:

Maior in angusto praefulget gratia gyro,

Agerice, tuus quam magis auxit honor.

Plurima magnarum fudisti semina laudum,

Quae matura operis fertilitate metes.

Tempore praesenti uictum largiris egenis,

Vnde futura dies centuplicabit opes.

Dogmatis arcani reseras penetralia pastor,

Nec solum dapibus, pascis et ore greges.

Templa uetusta nouas pretiosius et noua condis,

Cultior est domini te famulante domus.

Egregios fontes sacri baptismatis exples:

Tam pia diuino fonte repletus agis.

Candida sincero radiat haec aula sereno,

Et si sol fugiat, hic manet arte dies.

Ad noua templa auide concurrunt undique plebes

Et tribuis populis plus in amore deum.

Te solamen inops meruit, te nudus amictum,

Et solus cunctis potus et esca manes.

Felix qui meritis, aeternae lucis amator,

Tempore tam modico non moritura paras.

23a. 23a

Phoebus ut elatum suspendit in aethera currum

Purus et igniferum spargit ubique iubar,

Effusis radiis totum sibi uindicat orbem,

Montes, plana replens ima uel alta tenet.

Sic, praesul, splendore animi cum sole coruscas:

Ille suis radiis fulget et ipse tuis.

Agelice sacer, cuius sermone colente

Ecclesiae segetes fertilitate placent,

Terrenis sterilis rebus, fecunde supernis,

Humana spernens, diues iture polis,

Inlecebris mundi mundus, lasciua repellens,

Nil cui subripuit carnis amarus amor.

Lubrica culpa perit, neque mors de crimine gaudet,

Cum tua delictis libera membra uides.

In templis habitando piis sic purus haberis,

Vt tua corda, pater, sint pia templa dei.

Eligit in tali Christus se uase recondi:

Quam sibi purgauit possidet ipse domum.

Non dolus in labiis, nec sunt fera nubila mentis:

Sinceris animis uernat in ore dies.

Doctilocum flumen salienti fonte refundis

Et sensus steriles uoce rigante foues.

Ardua caelorum pandis mysteria terris,

Per quem plebs dominum scit timet orat amat.

Dogmate diuino, praesul facunde, triumphas,

Dans pastor monitis, ne premat error oues.

Deliciis reficis quas caelum arua unda ministrat,

Et satiat populos hinc cibus, inde fides.

Sumit pauper opem, tristis spem, nudus amictum,

Omnia quidquid habes omnibus esse facis.

Hic tibi longa salus maneat, licet inde futura,

Atque diu, pastor, pro grege uota feras.

24.

Vir pietate calens, blanda dulcedine uernans,

Cuius in aspectu mens pretiosa micat,

Quem prius ut merui cognoscere lumine uultus,

Conspexi sensus lumen inesse tibi,

Anfion, mihi care pater, uenerande sacerdos

Atque meo semper corde tenendus amor;

Qui quemcumque nouum uideas facis esse propinquum,

Si genus ignores, fit tibi mente parens.

Prouocat alloquio cunctos iucunda uoluntas,

Cogis et unianimes iugiter esse tuos.

Ingenio uiuax, sensus moderamine firmus,

Pondere consilii fixus ubique manes,

Qui bene cauta regis maturae frena senectae,

Cui quem praestat honor scis moderare gradum.

Promptus ad omne decus larga bonitate redundas,

Cui se coniungit quisquis in urbe uenit.

Profluus humane frugem uenientibus offers

Et tua fit populis omnibus una domus;

Verbis quippe suis quem papa Leontius effert:

Iudicio tanti credimus ista uiri.

25.

Paruimus tandem iussis, uenerande sacerdos,

Nominis officium iure, Paterne, regens,

Qui propriis meritis ornans altaria Christi

Tam prece quam uoto das placitura deo.

Supplico, cede tamen, si quid me forte fefellit:

Nam solet iste meas error habere manus.

Obtineat supplex modo pagina missa salutis,

Haec quoque cum relegis me memorare uelis.

26.

Altaris domini pollens, bone Rucco, minister,

Hinc tibi festinus mando salutis opus.

Nos maris Oceani tumidum circumfluit aequor,

Te quoque Parisius, care sodalis, habet;

Sequana te retinet, nos unda Britannica cingit:

Diuisos terris alligat unus amor.

Non furor hic pelagi uultum mihi subtrahit illum

Nec boreas aufert nomen, amice, tuum.

Pectore sub nostro tam saepe recurris amator,

Tempore sub hiemis quam solet unda maris.

Vt quatitur pelagus quotiens proflauerit eurus,

Stat neque sic animus te sine, care, meus.

Blanda serenato tempestas pectore feruet

Atque ad te uaria mobilitate trahit.

Sed memor esto mei uotumque repende petenti,

Vt pariter paribus det sua dona deus,

Humanam mentem Christi quo gratia ditet

Ac domino nostro sensus et ora uacent.

27.

Si mihi uel uestros licuisset cernere uultus,

Munere pro tanto plurima uerba darem.

Direxit nobis mustum tua cara uoluntas,

Et dulces animos dulcia dona probant.

Quem non uidisti promptus satiare parasti:

Quid facias illi qui tibi notus adest?

Det tibi larga deus, qui curam mente fideli

De grege pontificis, magne minister, habes.

28.

Pignus amicitiae semper memorabile nostrae

Versibus exiguis, care Iohannis, habe,

Vt, cum me rapiunt loca nunc incognita forsan,

Non animo uidear, dulcis, abesse tuo.

Anthemium patrem per te, uenerande, saluto,

Cuius in affectu consolidatus agor.

Hilarium pariter nobis in amore tenacem

Insero carminibus, quem mea corda colunt.

Perpetuo maneas meritis felicibus aeuo:

Haec quoque cum relegis me memorare uelis.

29.

Suscipe uersiculos, Anthimi, pignus amantis,

Quos tibi sincero pectore fudit amor.

Cum tua blanditus retineret lumina somnus

Lassaque fecisset membra iacere toro,

Dum dubito, pecco nolens uexare quietum:

Sic mea culpa tui causa soporis erit.

Discedo tacitus, ueluti fur, indice nullo,

Nec dixi amplectens: frater amate, uale.

Non licuit mandata animo committere caro

Nec tenuit uerbis hora uel una tuis.

Testificor dominum mihi fortiter esse molestum,

Quod sic abscedo nec tua dicta fero.

Sed cui plura uolens poteram tunc dicere praesens,

Nunc faciat paucis pagina missa loqui.

Haec tamen ante deum rogo te mihi munera praestes:

Omnibus ut semper, carus ubique mices;

Nemo mihi uestem, denaria nemo ministret:

Quod dulcedo monet, hoc mihi nemo neget.

30.

Frater amore dei, digno memorabilis actu,

Pectore fixe meo frater amore dei:

Carpe libenter iter quod ducit ad aetheris aulam:

Altius ut surgas, carpe libenter iter.

Fer patienter onus neque te pia sarcina lasset:

Vnde manet requies, fer patienter onus.

Subdere colla decet, quia sunt iuga dulcia Christi:

Quo mereamur opem, subdere colla decet.

Qui sua rura colit solet horrea plena tenere,

Nec ieiunus erit qui sua rura colit.

Per mare nauta uolat quo multa pecunia crescat:

Mercibus ut placeat per mare nauta uolat;

Non timet ille necem rabie turbante procellae:

Vt lucretur opes non timet ille necem.

Miles ad arma uenit quaerens per uulnera, palmam:

Vt redeat uictor, miles ad arma uenit.

Proelia sume libens mihi tu quoque, care sodalis:

Vnde triumphus erit, proelia sume libens.

Quisquis amore uenit nescit se ferre laborem:

Nemo labore iacet quisquis amore uenit.

Carmina parua ferens tibi debita reddo salutis:

Des meliora, precor, carmina parua ferens.