Marcius Valerius bucolica 4

Testo base di riferimento: G. Trovato, 2026

Cura dell'edizione digitale: G. Trovato, 2026

Altre sezioni


CARMEN APOLLINIS

Egerat Amphrysi pastos ad flumina tauros

Phoebus et huma‹no› defessus membra labore

Cesserat et gelidis requiem captabat in antris

Dulcisonoque nouum claudebat murmure carmen.

5

Huc quoque cum tenera lasciuus forte Napaea

Pan aderat, solitis agerent ut lusibus horam.

Nec procul extremos referenti leniter aura

Percepere modos maiorque exorta uoluptas

Suasit et adposita caperent ut plenius aure.

10

Praescius haec sensit tenuitque silentia Phoebus

Deceptosque preces ultro sibi ferre coegit.

Namque adeunt carmenque rogant: quae munera, dicunt.

Numina mox Phoebus, quamuis sint rustica, pastor

Erubuit gemuitque dolens sic se esse repertum:

15

Non tripodes, non laurus ibi nec rupe propinqua

Ipse supinatis pendebat cornibus arcus.

Quodque tamen poterat, prodit se carmine numen:

Vtque canit, rigidi mollescit culmen Olympi

Duraque blandisonis animantur saxa Camenis

20

Marmoribusque pares haerent ad carmina tigres;

It nemus et tacitis refluus stetit amnis in undis,

Omnis silua silet, uentorum flabra quiescunt;

Ne tremefacta comas inuita remurmuret, arbos

Accubat et strictis condensat frondibus umbras;

25

Astupet omnis ager, reprimunt conuicia picae

Atque oblita nefas posuit philomela querelas.

Namque hominem triplices animae referebat in actus,

Vt uita sensuque potens ac mente fruatur,

Hoc herbis illudque feris, canit hoc quoque habere

30

Mortales commune deis; rursusque renarrat

Singula diuersis a se distantia rebus,

Quod uiuant crescantque rudes sine sensibus herbae,

Sensibus utque ferae uigeant rationis inanes,

Vt ratione homines, posito sed limite, uiuant.

35

At simul et blando solatur singula cantu,

Quod labor atque dolor uiuaces non terat herbas,

Muta quod exosis careant animalia curis,

Quodque superba homines contingant numina mente.

Tunc res in triplici disponit tempore cunctas,

40

Vt sint, ut fuerint, ut post ignota sequantur.

His hominum mentem simul inserit et simul addit

Per uarios agitare modos, ut denique quaerat

An quicquam, uel quid sit, uel quale esse putetur

Curue probet perque haec geminos sese inferat actus,

45

Iudicio subdens quaecumque inuenerit alto.

Hinc canit ad placitum cunctis ut nomina rebus

Mens dedit, absentes oculis ut cernere formas

Possit et ignotas ueheret quasi uoce figuras.

Hinc quoque simplicibus crescens oratio uerbis

50

Nectitur atque animi dissoluit libera motum.

Mox etiam uariis cantus adstringere certat

Legibus et numeris inclusit carmina doctis.

Haec Pan sollicitus repetebat, cui deus inquit:

"Hoc tibi, Pan, satis est: referam nunc digna Napaea."

55

‹D›ixerat et molli tenuabat carmine musam.

Nec mora, Sestiacam recolit miserando puellam

Atque Leandreis narrat freta peruia flammis:

"Inflexa est tibi nempe, puer, uia: fracta gemescunt

Aequora, te cautes reboant, tibi litora plangunt.

60

Quo ruis, heu, tumidas non durature procellas?

Quo ruis? Heu tantis uix litus sufficit undis!

A! nimium deflendus eras, si forte reuertens

Consummata potens esses post gaudia mersus!’

Peruertit sed uota dolor propiusque fremescit

65

Aequor et in saeuam conspirant flamina mortem.

Ipse relabenti fluctu iamiamque natando

Deficit et surdis pereunt lamenta procellis."

Tunc et olorinas indutum corpore plumas

Dissimulat niueum seruato nomine Cycnum,

70

Crura etiam dorsumque premit spatioque recepto

Collorum longis differt amfractibus ora.

Hinc petit Eridanum, sonat aut per stagna lacusque

Et miserum questu repetit Phaetonta canoro.

Tunc, Cyparisse, tuos testatur ab arbore luctus,

75

Tunc hyacintheis instaurat floribus annum

Purpureoque nouat nitidam sub honore iuuentam.

Clauditur et rutilo Danae penetratur ab imbre.

Huic deus infami blanditur callidus auro

Perque oculos perque ora fluens: stupet inscia uirgo

80

Purpureos speciosa sinus gremioque superbis

Congaudet pluuiis, ast illam corpore toto

Lubrica lasciui pertemptat gutta metalli.

Coeperat et notae maerens reminiscier ignes

Daphnidis et uiridi comprendere corpora lauro:

85

Namque et odorata cingebat fronde capillos

Pulchraque per fragiles tendebat brachia ramos.

Admonuit sed corda dolor subitoque gemiscens,

Ceu repetita sui patiatur damna caloris,

Horret adhaerenti constringere uiscera libro,

90

Horret et in rigidas mentem durare medullas.

Dulcia sic maestis interpellata querelis

Carmina conticuit: gemuere silentia nymphae,

Pan quoque deiecta maerens sublanguit aure,

Quodque dolens tacuit, hoc plus doluere tacentem.

1

pastos G a. c.?